ആയുർവേദത്തിൽ മലബന്ധത്തെ "വിബന്ധം" അല്ലെങ്കിൽ "മലാവഷ്ടംഭം" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ശരീരത്തിലെ മൂന്ന് ദോഷങ്ങളിൽ വാതദോഷത്തിന്റെ ഒരു ഉപവിഭാഗമായ "അപാനവായു" ആണ് മലവിസർജ്ജനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. അപാനവാതം ക്ഷുഭിതമാവുകയോ ദുർബലമാവുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ മലം കുടലിൽ കെട്ടിനിൽക്കുകയും, വരണ്ടതും കട്ടിയുള്ളതുമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ആധുനിക ജീവിതശൈലിയിൽ ക്രമരഹിതമായ ഭക്ഷണശീലം, ജലാംശക്കുറവ്, ശാരീരികാധ്വാനമില്ലായ്മ, മാനസിക സമ്മർദ്ദം എന്നിവ വാതത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ച് മലബന്ധത്തിന് പ്രധാന കാരണമാകുന്നു. ആയുർവേദം ഇതിനെ കേവലം ഒരു ദഹനപ്രശ്നമായി മാത്രമല്ല, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ വാതപ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനമായ അപാനവാതത്തിന്റെ താളപ്പിഴയായാണ് കാണുന്നത് — ഇത് ചികിത്സിക്കാതെ വിട്ടാൽ വാതസംബന്ധമായ മറ്റ് പല രോഗങ്ങൾക്കും (സന്ധിവാതം, തലവേദന, ഉറക്കക്കുറവ്) വഴിവയ്ക്കാം എന്ന് ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ഔഷധങ്ങൾ, ജീവിതശൈലി ക്രമീകരണം, ബസ്തി ചികിത്സ എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ചാണ് ദീർഘകാല ശമനം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
എന്താണ് വിബന്ധം
വിബന്ധം എന്നത് മലവിസർജ്ജനത്തിന്റെ താളപ്പിഴയാണ് — മലം കടുപ്പമേറിയതും വരണ്ടതുമായി മാറി, വിസർജ്ജനം പ്രയാസകരമോ അപൂർണ്ണമോ ആയി മാറുന്ന അവസ്ഥ. ശരീരത്തിലെ അഞ്ച് വാതോപവിഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്നായ അപാനവായുവാണ് മലം, മൂത്രം, ആർത്തവം, പ്രസവം എന്നിവയെ താഴോട്ട് നയിക്കുന്ന പ്രവർത്തനത്തിന് ഉത്തരവാദി. അപാനവാതം സ്വാഭാവിക ദിശയിൽ (അധോഗതി) പ്രവർത്തിക്കാതെ, വിപരീത ദിശയിലേക്ക് (ഊർദ്ധ്വഗതി) നീങ്ങുകയോ ദുർബലമാവുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ മലബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നു.
പക്വാശയം (വൻകുടൽ) ആണ് വാതത്തിന്റെ പ്രധാന ഇരിപ്പിടം എന്ന് ആയുർവേദം പറയുന്നു. ഇവിടെ വാതം ക്ഷുഭിതമാകുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളായ വരൾച്ചയും ലാഘവവും കൂടുതൽ ശക്തമാവുകയും, മലത്തിലെ ജലാംശം അമിതമായി ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫലമായി മലം കട്ടിയായി, ചെറിയ ഉരുളകളായി, വിസർജ്ജനത്തിന് പ്രയാസമേറിയതായി മാറുന്നു.
ദീർഘകാലം തുടരുന്ന വിബന്ധം കേവലം അസ്വസ്ഥത മാത്രമല്ല സൃഷ്ടിക്കുന്നത് — ആമവിഷം ശരീരത്തിൽ വീണ്ടും ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും, തലവേദന, മുഖക്കുരു, ക്ഷീണം, ഉറക്കക്കുറവ്, ഏകാഗ്രതക്കുറവ് എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്യും എന്ന് ആയുർവേദം വിശദീകരിക്കുന്നു. ദീർഘകാല വാതവർദ്ധനവ് സന്ധിവാതം, നാഡീസംബന്ധ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും വഴിവയ്ക്കാം. അതുകൊണ്ട് മലബന്ധത്തെ നിസ്സാരമായി കാണാതെ നേരത്തെ തന്നെ ചികിത്സിക്കേണ്ടതാണ്.
കാരണങ്ങൾ — വാതവർദ്ധനവ്, ജലാംശക്കുറവ്, മാനസിക സമ്മർദ്ദം
മലബന്ധത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണം വാതദോഷത്തിന്റെ വർദ്ധനവാണ്. വരണ്ടതും തണുത്തതും ലഘുവുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ (ഉദാഹരണം: ബേക്കറി ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, ചിപ്സ്, ഫ്രിഡ്ജിൽ വച്ച ഭക്ഷണം) അമിതമായി കഴിക്കുന്നത്, നാരുകൾ കുറഞ്ഞ ഭക്ഷണശീലം, ജലാംശക്കുറവ് എന്നിവ വാതത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളാണ്. ആധുനിക ജീവിതശൈലിയിൽ വളരെയധികം സമയം ഇരുന്നു ജോലി ചെയ്യുന്നത്, ശാരീരികാധ്വാനം കുറയുന്നത് എന്നിവയും കുടലിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തെ (പെരിസ്റ്റാൽസിസ്) മന്ദഗതിയിലാക്കുന്നു.
മലവിസർജ്ജന വേഗ് (സ്വാഭാവിക ത്വര) മനഃപൂർവ്വം അടക്കിവയ്ക്കുന്നത് ആയുർവേദം പ്രത്യേകം എടുത്തുപറയുന്ന ഒരു കാരണമാണ് — ജോലിത്തിരക്ക്, യാത്ര, ശുചിമുറി സൗകര്യമില്ലായ്മ എന്നിവ കാരണം മലവിസർജ്ജനത്തിനുള്ള സ്വാഭാവിക പ്രേരണ ആവർത്തിച്ച് അടക്കിവയ്ക്കുന്നത് അപാനവാതത്തെ ക്രമേണ ദുർബലമാക്കുകയും വിബന്ധം സ്ഥിരമാക്കുകയും ചെയ്യും.
മാനസിക സമ്മർദ്ദവും ഉത്കണ്ഠയും വാതത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ് — മനസ്സും ദഹനവ്യൂഹവും തമ്മിലുള്ള അടുത്ത ബന്ധം ആയുർവേദം എന്നും ഊന്നിപ്പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ക്രമരഹിതമായ ഉറക്കം, ദിനചര്യയില്ലായ്മ, ചായ-കാപ്പി അമിതോപയോഗം, ചില മരുന്നുകളുടെ പാർശ്വഫലം, ഗർഭകാലം, വാർദ്ധക്യം എന്നിവയും മലബന്ധത്തിന് കാരണമാകാം. സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവചക്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഹോർമോൺ വ്യതിയാനങ്ങളും ചിലപ്പോൾ വാതവർദ്ധനവിന് ഇടയാക്കും.
ഔഷധങ്ങൾ
മലബന്ധത്തിന് ക്ലാസിക്കൽ ആയുർവേദത്തിൽ ഫലപ്രദമായ നിരവധി ഔഷധങ്ങളുണ്ട്. ത്രിഫലാ ചൂർണ്ണം — നെല്ലിക്ക, കടുക്ക, താന്നിക്ക എന്നീ മൂന്ന് ഫലങ്ങൾ ചേർന്ന ഈ ചൂർണ്ണം രാത്രി ഉറങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് ചെറുചൂടുവെള്ളത്തിനൊപ്പം കഴിക്കുന്നത് മൃദുവായി മലശുദ്ധി വരുത്തുകയും ദീർഘകാല ഉപയോഗത്തിന് സുരക്ഷിതവുമാണ്; ഇത് ദഹനവ്യൂഹത്തെ ബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഗന്ധർവഹസ്താദി കഷായം — ഏരണ്ഡമൂലം (ആവണക്ക് വേര്) പ്രധാന ചേരുവയായ ഈ കഷായം വാതശമനത്തിനും മൃദുവായ വിരേചനത്തിനും ഫലപ്രദമാണ്. അഭയാരിഷ്ടം — കടുക്ക (ഹരീതകി) പ്രധാന ദ്രവ്യമായ ഈ ആസവം ദീർഘകാല മലബന്ധത്തിന് പ്രത്യേകം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു, മൂലക്കുരു പ്രശ്നമുള്ളവർക്കും ഗുണകരമാണ്.
അവിപത്തികര ചൂർണ്ണം — ത്രികടു, ത്രിഫല, വിഡംഗം എന്നിവ ചേർന്ന ഈ ചൂർണ്ണം പിത്ത-വാത സംബന്ധമായ മലബന്ധത്തിനും അസിഡിറ്റിക്കും ഫലപ്രദമാണ്. പഞ്ചസകാര ചൂർണ്ണം — അഞ്ച് ദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർന്ന ഈ ചൂർണ്ണം ശക്തിയേറിയ വിരേചക ഗുണമുള്ളതാണ്, കടുത്ത മലബന്ധത്തിന് ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ഉപയോഗിക്കാം.
ഇസബ്ഗോൾ (തന്നിമുള് തൊണ്ട്) — നാരുകൾ അധികമുള്ള ഇത് ചെറുചൂടുവെള്ളത്തിലോ പാലിലോ കലക്കി രാത്രി കഴിക്കുന്നത് മലത്തിന് വ്യാപ്തം കൂട്ടി എളുപ്പത്തിൽ പുറന്തള്ളാൻ സഹായിക്കും. ഈ ഔഷധങ്ങളെല്ലാം ദോഷപ്രകൃതിക്കും കാഠിന്യത്തിനും അനുസരിച്ച് ഡോസ് ക്രമീകരിച്ച് വൈദ്യന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കഴിക്കണം.
വീട്ടുചികിത്സ
ലഘുവായ മലബന്ധത്തിന് ചില ലളിതമായ വീട്ടുവൈദ്യങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണ്. ചെറുചൂടുവെള്ളവും നാരങ്ങയും — രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ ഉടൻ ഒരു ഗ്ലാസ് ചെറുചൂടുവെള്ളത്തിൽ പകുതി നാരങ്ങാനീരും അല്പം തേനും ചേർത്ത് കുടിക്കുന്നത് കുടലിനെ സജീവമാക്കി മലവിസർജ്ജനം എളുപ്പമാക്കും.
മുന്തിരി (ഉണക്കമുന്തിരി) — രാത്രി വെള്ളത്തിൽ കുതിർത്തുവച്ച ഉണക്കമുന്തിരി രാവിലെ വെള്ളത്തോടൊപ്പം കഴിക്കുന്നത് സ്വാഭാവിക ലാക്സേറ്റീവ് ഗുണം നൽകും. രാത്രി നെയ്യ് — ഉറങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് ചെറുചൂടുള്ള പാലിൽ ഒരു ടീസ്പൂൺ പശുവിൻ നെയ്യ് ചേർത്ത് കുടിക്കുന്നത് വാതത്തെ ശമിപ്പിച്ച് മലത്തെ മൃദുവാക്കും — ഇത് ആയുർവേദത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഒരു വിധിയാണ്.
ഏരണ്ടയെണ്ണ (കാസ്റ്റർ ഓയിൽ) — ഒരു ടീസ്പൂൺ ഏരണ്ടയെണ്ണ ചെറുചൂടുള്ള പാലിലോ വെള്ളത്തിലോ ചേർത്ത് രാത്രി കഴിക്കുന്നത് ശക്തിയേറിയ ഫലം നൽകും, എന്നാൽ ഇത് ഇടയ്ക്കിടെ മാത്രം ഉപയോഗിക്കണം, സ്ഥിരമായി അല്ല. അത്തിപ്പഴവും പ്രൂൺസും — രാത്രി കുതിർത്തുവച്ച അത്തിപ്പഴം അല്ലെങ്കിൽ പ്രൂൺസ് രാവിലെ കഴിക്കുന്നത് നാരുകൾ കൂടുതൽ ലഭിക്കാനും കുടൽ ചലനം മെച്ചപ്പെടുത്താനും സഹായിക്കും.
ഇവ ദിവസവും പരീക്ഷിച്ച് ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായത് കണ്ടെത്താം, എന്നാൽ ദീർഘകാലം തുടരുന്ന കടുത്ത മലബന്ധത്തിന് വൈദ്യപരിശോധന ആവശ്യമാണ്.
ആഹാരക്രമം
മലബന്ധം തടയാനും ചികിത്സിക്കാനും ആഹാരക്രമം നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. നാരുകൾ ധാരാളമുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾ — പഴങ്ങൾ (പപ്പായ, ചക്ക, ഓറഞ്ച്), പച്ചക്കറികൾ, മുഴുധാന്യങ്ങൾ എന്നിവ ദിവസവും ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം. ധാരാളം വെള്ളം കുടിക്കുന്നത് (ദിവസവും 2.5-3 ലിറ്റർ) മലത്തിന് ആവശ്യമായ ഈർപ്പം നിലനിർത്താൻ അത്യാവശ്യമാണ്.
ഒഴിവാക്കേണ്ടവ — എണ്ണയിൽ വറുത്ത ഭക്ഷണങ്ങൾ, മൈദ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, അമിതമായി സംസ്കരിച്ച ഭക്ഷണങ്ങൾ, ചായ-കാപ്പി അമിതോപയോഗം, ഫ്രിഡ്ജിൽ വച്ച തണുത്ത ഭക്ഷണം എന്നിവ വാതത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ കുറയ്ക്കണം. അമിതമായി എരിവുള്ള ഭക്ഷണങ്ങളും ഒഴിവാക്കുന്നത് നല്ലതാണ്, കാരണം ഇവ ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ കുടലിനെ ചൂടുപിടിപ്പിക്കും.
പഥ്യമായവ — നെയ്യ്, എണ്ണ ചേർത്ത ലഘുവായി പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം, ചൂടുള്ള സൂപ്പുകൾ, മുതിര, ചെറുപയർ, ഓട്സ്, ഗോതമ്പ് തവിട് എന്നിവ ഗുണകരമാണ്. ഭക്ഷണം കൃത്യസമയത്ത്, ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ, നന്നായി ചവച്ചരച്ച് കഴിക്കുന്നത് ദഹനത്തെയും തുടർന്നുള്ള മലവിസർജ്ജനത്തെയും മെച്ചപ്പെടുത്തും.
ഭക്ഷണത്തിനൊപ്പം ചെറിയ അളവിൽ നെയ്യ് ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ആയുർവേദം പ്രത്യേകം ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു — നെയ്യിന്റെ സ്നിഗ്ധഗുണം വരണ്ട വാതത്തെ ശമിപ്പിക്കുകയും കുടലിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജീവിതശൈലി — ദിനചര്യ
ആയുർവേദത്തിലെ ദിനചര്യ (ദൈനംദിന ജീവിതക്രമം) മലബന്ധം തടയുന്നതിൽ വളരെ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. രാവിലെ ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ (സൂര്യോദയത്തിന് മുൻപ്) എഴുന്നേൽക്കുന്നത്, ഒരു ഗ്ലാസ് ചെറുചൂടുവെള്ളം കുടിക്കുന്നത്, തുടർന്ന് മലവിസർജ്ജനത്തിനുള്ള സ്വാഭാവിക പ്രേരണയെ അടക്കിവയ്ക്കാതെ ഉടൻ ശുചിമുറിയിൽ പോകുന്നത് എന്നിവ ശീലമാക്കണം. ദിവസവും ഒരേ സമയത്ത് മലവിസർജ്ജനത്തിന് ശ്രമിക്കുന്നത് ശരീരത്തിന് ഒരു സ്വാഭാവിക താളം സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിക്കും.
തൈലാഭ്യംഗം (എണ്ണ തേച്ചുള്ള ശരീരമസാജ്) ആഴ്ചയിൽ രണ്ട്-മൂന്ന് തവണ ചെയ്യുന്നത് വാതത്തെ ശമിപ്പിക്കാൻ ഫലപ്രദമാണ്; വയറിന് ഇളംചൂടുള്ള എണ്ണ ഉപയോഗിച്ച് ഘടികാരദിശയിൽ മസാജ് ചെയ്യുന്നത് കുടലിന്റെ ചലനത്തെ ഉത്തേജിപ്പിക്കും. ഭക്ഷണശേഷം ഉടൻ കിടക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കി, ചെറിയ നടത്തം (വജ്രാസനം എന്ന ഇരിപ്പുരീതിയോ) ശീലമാക്കണം.
രാത്രി കൃത്യസമയത്ത് ഉറങ്ങുന്നത്, മൊബൈൽ ഫോൺ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുന്നത്, മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ ധ്യാനം പരിശീലിക്കുന്നത് എന്നിവയും വാതസന്തുലനത്തിന് സഹായകമാണ്. ക്രമരഹിതമായ ജീവിതശൈലി, അമിതമായ യാത്ര, സമയക്രമമില്ലാത്ത ഭക്ഷണം എന്നിവ ഒഴിവാക്കി സ്ഥിരതയുള്ള ഒരു ദിനചര്യ പിന്തുടരുന്നതാണ് ദീർഘകാല മലബന്ധ പ്രതിരോധത്തിനുള്ള ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ മാർഗ്ഗം.
യോഗ
ചില യോഗാസനങ്ങൾ കുടലിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തെ ഉത്തേജിപ്പിച്ച് മലബന്ധത്തിന് ഫലപ്രദമായ ആശ്വാസം നൽകുന്നു. പവനമുക്താസനം ("വാതം പുറത്തുവിടുന്ന ആസനം" എന്നർത്ഥം) — മലർന്നു കിടന്ന് കാൽമുട്ടുകൾ വയറിലേക്ക് അമർത്തിപ്പിടിക്കുന്ന ഈ ആസനം വയറിലെ അവയവങ്ങളെ മൃദുവായി മസാജ് ചെയ്ത് വാതത്തെ പുറന്തള്ളാൻ സഹായിക്കുന്നു; ഈ ആസനത്തിന്റെ പേര് തന്നെ അതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
മലാസനം (സ്ക്വാറ്റ് പോസ്) — കാൽപ്പാദങ്ങൾ നിലത്തുറപ്പിച്ച് ഇരിക്കുന്ന ഈ ആസനം മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക മലവിസർജ്ജന നിലയാണ്; ഇത് പതിവായി പരിശീലിക്കുന്നത് പെൽവിക് പേശികളെ ബലപ്പെടുത്തുകയും കുടലിന്റെ പൂർണ്ണശുദ്ധി എളുപ്പമാക്കുകയും ചെയ്യും. ഭുജംഗാസനം (കോബ്ര പോസ്) — വയറിലെ അവയവങ്ങൾക്ക് നല്ല സ്ട്രെച്ച് നൽകി ദഹനവ്യൂഹത്തെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു.
ഇവയ്ക്ക് പുറമേ അർധമത്സ്യേന്ദ്രാസനം (ട്വിസ്റ്റ് പോസ്), ഉത്താനാസനം (ഫോർവേഡ് ബെൻഡ്) എന്നിവയും ഗുണകരമാണ്. ദിവസവും രാവിലെ 15-20 മിനിറ്റ് ഈ ആസനങ്ങൾ പരിശീലിക്കുന്നതോടൊപ്പം ദീർഘശ്വാസ പ്രാണായാമങ്ങളും ചെയ്യുന്നത് വാതസന്തുലനത്തിന് സഹായകമാണ്. കഠിനമായ വയറുവേദനയോ മൂലക്കുരു പ്രശ്നമോ ഉള്ളവർ ഈ ആസനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിന് മുൻപ് ഒരു യോഗ പരിശീലകനെ സമീപിക്കണം.
പഞ്ചകർമ്മം — ബസ്തി ചികിത്സ
ആയുർവേദത്തിൽ വാതരോഗങ്ങൾക്കുള്ള ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ ചികിത്സയായി കണക്കാക്കുന്നത് ബസ്തി (ഔഷധ എനിമ) ചികിത്സയാണ്. "വാതരോഗങ്ങൾക്ക് ബസ്തി പകുതി ചികിത്സ" എന്ന് ചരകൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു — അപാനവാതത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടമായ പക്വാശയത്തിൽ നേരിട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ ബസ്തി മലബന്ധത്തിന് പ്രത്യേകം ഫലപ്രദമാണ്.
ദീർഘകാല മലബന്ധത്തിന് സ്നേഹ ബസ്തി (എണ്ണ/നെയ്യ് അടിസ്ഥാനമായ ബസ്തി) നിർദ്ദേശിക്കാറുണ്ട് — ഔഷധസിദ്ധമായ എണ്ണയോ നെയ്യോ മലദ്വാരത്തിലൂടെ കുടലിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നത് വരണ്ട വാതത്തെ ശമിപ്പിച്ച് മലത്തെ മൃദുവാക്കുന്നു. കടുത്ത കേസുകളിൽ നിരൂഹ ബസ്തി (കഷായാധിഷ്ഠിത ബസ്തി) ഉപയോഗിച്ച് കുടലിനെ ആഴത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കാം.
ബസ്തി ചികിത്സ ഒരു ക്രമാനുഗതമായ പ്രോട്ടോക്കോൾ പിന്തുടർന്നാണ് ചെയ്യുന്നത് — സാധാരണയായി സ്നേഹബസ്തിയും നിരൂഹബസ്തിയും മാറിമാറി നൽകുന്ന "കാലബസ്തി" അല്ലെങ്കിൽ "യോഗബസ്തി" എന്നീ ക്രമങ്ങൾ ദീർഘകാല വാതരോഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേകം ഫലപ്രദമാണ്. ഇത് കേവലം മലബന്ധം മാത്രമല്ല ശമിപ്പിക്കുന്നത്, മറിച്ച് ശരീരത്തിലെ മൊത്തം വാതസന്തുലനം പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ബസ്തി ചികിത്സ ഒരു യോഗ്യനായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ, ശരിയായ പഞ്ചകർമ്മ കേന്ദ്രത്തിൽ മാത്രമേ ചെയ്യാവൂ. രോഗിയുടെ ബലം, പ്രായം, ദോഷപ്രകൃതി എന്നിവ വിലയിരുത്തിയ ശേഷമാണ് ബസ്തി ദ്രവ്യങ്ങളും ദൈർഘ്യവും നിശ്ചയിക്കുന്നത്.